مراسم رونمایی آلبوم «فریاد» روز یکشنبه ۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ در تالار وحدت تهران برگزار شد. مصطفی راغب، بابک زرین، محمدرضا منصوری، حسن اردستانی، افشین مقدم و پدرام کشتکار در این مراسم حضور داشتند و درباره روند تولید آلبوم و مسائل پیش روی فعالیت حرفه‌ای در موسیقی سخن گفتند.
وقتی نوازنده برای گذران زندگی سازش را می‌فروشد
در میان موضوعات مطرح‌شده در این نشست، سخنان راغب درباره وضعیت معیشتی نوازندگان، وجهی ملموس‌تر از مشکلات جامعه موسیقی را پیش روی حاضران گذاشت؛ مشکلاتی که معمولاً زیر سایه شهرت خوانندگان و انتشار آثار تازه کمتر دیده می‌شوند.
راغب از نوازندگانی گفت که سازهایی را که حدود ۲۰ سال با آن‌ها نوازندگی کرده‌اند، برای فروش گذاشته‌اند. او همچنین از نوازنده‌ای یاد کرد که پس از بروز مشکلات اخیر به رانندگی در اسنپ روی آورده و از هنرمندانی سخن گفت که حتی برای تأمین نیازهای اولیه زندگی خود با دشواری روبه‌رو هستند.
این روایت، صرفاً گلایه‌ای درباره کاهش درآمد نیست. برای نوازنده‌ای که سال‌ها از طریق ساز خود زندگی حرفه‌ای ساخته، فروش آن می‌تواند به معنای از دست دادن بخشی از امکان ادامه فعالیت باشد. در چنین شرایطی، مسئله تنها این نیست که چه آلبومی منتشر می‌شود یا کدام خواننده روی صحنه می‌رود؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا عوامل تولید موسیقی همچنان امکان ماندن در حرفه خود را دارند؟
راغب با اشاره به برداشت عمومی از زندگی هنرمندان تأکید کرد که آنچه مردم از ظاهر زندگی آن‌ها می‌بینند، لزوماً با واقعیت‌های اقتصادی‌شان مطابقت ندارد. به گفته او، بسیاری از هنرمندان موسیقی، به‌ویژه پیشکسوتان، در شرایط دشواری به سر می‌برند و بخشی از این مشکلات از چشم مخاطبان دور مانده است.
این بخش از سخنان او، مسئله‌ای را مطرح می‌کند که فراتر از وضعیت یک خواننده یا یک آلبوم است: اگر نوازنده امکان تأمین زندگی خود را نداشته باشد، تداوم فعالیت حرفه‌ای و انتقال تجربه به نسل بعد نیز با دشواری روبه‌رو خواهد شد.
حمایت از هنرمندان؛ مقطعی یا مستمر؟
انتقاد از نحوه حمایت نهادهای دولتی از هنرمندان، بخش دیگری از سخنان راغب را به خود اختصاص داد. او با اشاره به شرایطی که در آن از هنرمندان برای همراهی با مردم و کمک به ایجاد آرامش اجتماعی دعوت می‌شود، از این موضوع گلایه کرد که حمایت‌ها پس از عبور از موقعیت‌های حساس، به شکل مورد انتظار ادامه پیدا نمی‌کنند.
راغب معتقد بود هنرمندان در بزنگاه‌های اجتماعی، با احساس مسئولیت نسبت به مردم و سرزمین خود وارد میدان می‌شوند؛ اما در ادامه مسیر نیز به امکان فعالیت، معرفی آثار و ارتباط با مخاطبان نیاز دارند.
او با اشاره به مشکلات تبلیغاتی آلبوم «فریاد» گفت امکان استفاده از بیلبورد در اصفهان و یزد با کمک دوستانش فراهم شده است. راغب همچنین از محمدرضا منصوری برای پیگیری تبلیغات در تهران قدردانی کرد و نبود حمایت دولتی قابل‌توجه در این زمینه را مورد انتقاد قرار داد.
او پیش‌تر نیز از تصمیم خود برای برگزاری کنسرت رایگان برای مردم پس از جنگ سخن گفته و از استقبال نکردن مدیران گلایه کرده بود.
در اینجا مسئله فقط تبلیغ یک آلبوم نیست. تبلیغات، بخشی از چرخه اقتصادی و فرهنگی انتشار موسیقی است و محدودیت در این حوزه می‌تواند فرصت دیده‌شدن آثار را کاهش دهد. با این حال، حمایت از هنرمند نیز نباید تنها به امکان نصب بیلبورد یا برگزاری یک برنامه محدود شود؛ استمرار فعالیت حرفه‌ای به شرایطی گسترده‌تر وابسته است.
«فریاد»؛ حاصل همکاری نسل‌های مختلف موسیقی پاپ
حامد حسین‌زادگان، از مدیران مجموعه آوازی نو و مجری مراسم، در ابتدای نشست توضیح داد که روند تولید آلبوم پیش از جنگ دوازده‌روزه آغاز شده بود و قرار بود این مجموعه سال گذشته رونمایی شود، اما شرایط پیش‌آمده برنامه را به تأخیر انداخت.
راغب نیز درباره روند انتخاب قطعات گفت تعداد آثار آماده‌شده نزدیک به ۱۵ قطعه بوده و کنار گذاشتن بعضی از آن‌ها به دلیل کیفیتشان برای او دشوار بوده است. او این مجموعه را حاصل همراهی هنرمندان باسابقه و نسل جدید موسیقی پاپ دانست و گفت آلبوم به‌صورت رایگان در اختیار مردم ایران قرار می‌گیرد.
این رویکرد، در کنار تصمیم برای ارائه مجموعه‌ای با قطعات متعدد، بر اهمیت همکاری میان نسل‌های مختلف موسیقی تأکید دارد؛ همکاری‌ای که اگر به انتقال تجربه و توجه به کیفیت اثر منجر شود، می‌تواند فراتر از گردهمایی چند نام شناخته‌شده ارزش پیدا کند.
با این حال، تولید یک اثر و رساندن آن به مخاطب دو مرحله متفاوت‌اند. کیفیت موسیقایی، دریافت مجوز، تبلیغات و امکان انتشار، هرکدام بخشی از مسیری هستند که نتیجه نهایی را شکل می‌دهند؛ مسیری که به گفته عوامل این آلبوم، بدون دشواری نبوده است.
انتقاد راغب از حذف واژه‌ها و مصراع‌های ترانه
راغب در بخش دیگری از نشست به روند صدور مجوز آثار موسیقایی پرداخت و از درخواست‌هایی برای حذف بخش‌هایی از ترانه‌ها انتقاد کرد. او گفت حذف واژه یا مصراعی که از دل برآمده و بخشی از بیان هنری اثر است، برایش پذیرفتنی نیست.
این خواننده همچنین بر ضرورت توجه به محتوای آثار و تأثیر آن‌ها بر مخاطب تأکید کرد. از نگاه او، در مواجهه با ترانه‌ها باید میان حساسیت‌های موردی و ارزیابی هنری و محتوایی اثر تفاوت قائل شد.
بحث مجوز، در این نشست، تنها به طولانی شدن روند اداری محدود نماند؛ مسئله اصلی، تأثیر تصمیم‌های مربوط به انتشار بر شکل نهایی اثر بود. هنگامی که از خالق اثر خواسته می‌شود بخشی از ترانه را تغییر دهد یا حذف کند، موضوع به رابطه میان ضوابط انتشار و اختیار هنرمند در بیان خلاقانه نیز مربوط می‌شود.
راغب در عین حال بر اهمیت دیده شدن سهم عوامل مختلف تولید تأکید کرد و یادآور شد که مخاطب اغلب خواننده را به‌عنوان چهره اصلی اثر می‌شناسد، در حالی که گروهی از هنرمندان در شکل‌گیری آن نقش دارند.
از مقام راست تا دشتی؛ موسیقی ایرانی در قالبی امروزی
بخش موسیقایی نشست نیز به معرفی برخی ویژگی‌های آلبوم اختصاص داشت. راغب با اشاره به قطعه «احتیاج» توضیح داد که این اثر در مقام راست ساخته شده است؛ قطعه‌ای که با آواز آغاز می‌شود و سپس به بخش ریتمیک می‌رسد. او این ساختار را تلاشی برای حفظ جایگاه آواز ایرانی در قالبی امروزی‌تر توصیف کرد.
به گفته راغب، قطعه «دلارام» نیز در مایه دشتی ساخته شده است. او با تأکید بر اهمیت موسیقی فاخر، معتقد بود این نوع موسیقی زمانی می‌تواند جایگاه خود را حفظ کند که با فرهنگ و زندگی مردم پیوند داشته باشد و به تجربه‌ای دور از دسترس برای مخاطب تبدیل نشود.
راغب همچنین به شیوه آهنگسازی در نسل‌های گذشته اشاره کرد؛ زمانی که آهنگسازان آثار خود را متناسب با ویژگی‌های صوتی و توانایی‌های خواننده طراحی می‌کردند. او معتقد بود در بخشی از تولیدات امروز، گاهی قطعات بدون توجه کافی به قابلیت‌های خواننده به او پیشنهاد می‌شوند؛ رویکردی که از نظرش با ضرورت شناخت فنی صدا و اصالت موسیقایی سازگار نیست.
بابک زرین: دانش موسیقی در کنار توانایی صوتی
بابک زرین، آهنگساز، در این مراسم اعلام کرد که سه قطعه از آلبوم «فریاد» ساخته اوست. زرین با اشاره به تجربه همکاری با راغب، این خواننده را هنرمندی صادق و زلال توصیف کرد و از شناخت موسیقایی و توانایی‌های فنی او سخن گفت.
به اعتقاد زرین، ترکیب صدای خوب با دانش موسیقی و شناخت اثر، ظرفیت مهمی برای تولید آثار باکیفیت ایجاد می‌کند. او همچنین به دشواری‌های تأمین حمایت مالی برای تولید موسیقی اشاره کرد و گفت با وجود حمایت برخی بانک‌ها و مجموعه‌ها، جلب حمایت‌های شخصی همچنان آسان نیست.
افشین مقدم، ترانه‌سرا، نیز با اشاره به تجربه همکاری خود با راغب گفت پیگیری این خواننده برای ادامه کار، انگیزه او را برای پیشبرد پروژه افزایش داده است. مقدم، راغب را هنرمندی مؤدب و سنجیده توصیف کرد که در انتخاب آثار نیز دقت دارد.
پدرام کشتکار، آهنگساز و تنظیم‌کننده، از انگیزه‌ای گفت که همکاری با راغب برای بازگشت او به فعالیت پس از دوره‌ای کم‌کاری ایجاد کرده است. سعید رضایی، دیگر آهنگساز و تنظیم‌کننده آلبوم، نیز از تجربه مثبت همکاری خود با این خواننده سخن گفت.
معین و حمید هیراد؛ فراتر از سلیقه و مرزبندی
راغب در بخش دیگری از نشست، به جایگاه نصرالله معین در میان مخاطبان موسیقی ایران اشاره کرد و گفت آثار این خواننده با گروه‌های مختلف جامعه، با وجود تفاوت در باورها و سلیقه‌ها، ارتباط برقرار می‌کند.
او درباره باورهای شخصی خود نیز تأکید کرد که اعتقادات مذهبی‌اش به زندگی شخصی او مربوط است و نمی‌خواهد فعالیت هنری‌اش را بر اساس جذب یا از دست دادن دنبال‌کنندگان تنظیم کند. راغب با اشاره به تجربه اجرای گونه‌های مختلف موسیقی گفت در مسیر فعالیت خود، هم درباره مداحی و هم درباره اجرای آثار خوانندگان دیگر با پرسش و بازخواست روبه‌رو شده است.
یاد حمید هیراد نیز در این مراسم گرامی داشته شد. راغب با اشاره به دوستی و همکاری خود با این خواننده درگذشته، از حاضران خواست به احترام او یک دقیقه سکوت کنند و پس از آن، نماهنگی با صدای هیراد پخش شد.
راغب همچنین در پاسخ به پرسشی درباره کودکان شهید میناب گفت این کودکان برای او عزیز هستند و در آینده آثاری با این موضوع منتشر خواهد کرد. او توضیح داد که دو قطعه مرتبط با این موضوع دارد، اما آثار آلبوم «فریاد» زودتر مجوز گرفته‌اند.
آلبوم تمام می‌شود؛ مسئله معیشت موسیقی باقی می‌ماند
رونمایی «فریاد» در تالار وحدت، مجموعه‌ای از دغدغه‌های هنری و صنفی را کنار هم قرار داد؛ از تلاش برای حفظ مؤلفه‌های موسیقی ایرانی در تولیدات امروز تا انتقاد از روند مجوز، مشکلات تبلیغاتی و شرایط معیشتی نوازندگان.
با این حال، سخنان مربوط به فروش سازها شاید روشن‌ترین نشانه از مسئله‌ای باشد که با انتشار یک آلبوم یا برگزاری یک مراسم حل نمی‌شود. تولید موسیقی به شبکه‌ای از تخصص‌ها و همکاری‌ها وابسته است و ادامه این مسیر، بدون امکان تأمین زندگی حرفه‌ای برای نوازندگان و دیگر عوامل، دشوار خواهد بود.
«فریاد» در این نشست، هم نام یک آلبوم بود و هم فرصتی برای بیان دغدغه‌هایی که در فضای موسیقی ایران همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند. پرسش اصلی پس از پایان مراسم این است که چگونه می‌توان از هنرمندان انتظار تولید آثار باکیفیت و ماندگار داشت، در حالی که بخشی از آنان برای ادامه زندگی حرفه‌ای خود با چنین موانعی روبه‌رو هستند؟
دیدگاه خود را ثبت کنید.
دیدگا‌ه‌ها